भाषा

Image Credit : Google Images
 
माणसाच्या उत्क्रांतीमधला महत्वपूर्ण घटक संवाद व ओघानेच भाषेची निर्मिती समजला जातो. एकमेकांशी वैचारिक देवाणघेवाण करण्याची क्षमता असल्यानेच मनुष्यप्राणी इतर प्राण्यांपासून वेगळा व उजवा ठरतो. 
 
भाषेची उत्पत्ती होण्याआधी मानवाने सांकेतिक भाषा, खाणाखुणांचा वापर केला असेल. सध्या आपण मूकाभिनयाने गोष्टी ओळखण्याचा खेळ खेळतो तेव्व्हा साध्या सोप्या भावना पोहोचवताना उडणारी तारांबळ करमणुकीचा भाग ठरते. प्रत्यक्षात भाषा नसताना सांकेतिक भाषेच्या मर्यादा माणसांना हाताशही करत असतील. 
 
कालापरत्वे नवनवीन शब्द त्यांचे अर्थ यांची निर्मिती, सांगड घालण्याची क्रिया वेगळाच आनंद मिळवून देत असेल किव्वा त्यातून कदाचित वादही निर्माण होत असतील. 
 
आज आपण जगभरात अनेक प्रगत भाषा वापरतो. विविध भाषांवर प्रभुत्व असणारे अनेक लेखक, कवी इत्यादींनी भाषांना वेगवेगळे अलंकार देऊन सजविले, नटविले, घडविले. दोन माणसातला संवाद समाजाभिमुख झाला. भाषेची व माणसांची पोहोच वाढली. आपल्यातल्या अवलियांनी यंत्रांनाही समजणाऱ्या भाषा बनविल्या. 
 
पण भाषा हे साधन आहे. त्यामुळे इतर साधनांप्रमाणेच त्याचा वापर व्यक्तिनिष्ठ आहे. भाषेचे सौंदर्य हे वापरणाऱ्या व्यक्तीच्या मानसिक सौंदर्यावर अवलंबून आहे. तिची पारदर्शकताही व्यक्तीच्या मनाच्या पारदर्शकतेवर अवलंबून आहे. भाषेचा अर्थ, व्यापकता, खोली सर्व माणूसच तिला प्रदान करतो. 
 
म्हणूनच कित्येकदा संभाषण व संवाद आपल्याला गूढ वाटतात. काही अगम्य, काही अलौकिक तर काही अर्थशून्य होऊन जातात. शब्दांच्या निरर्थक रंगपंचमीनंतर माणूस निशब्द होऊन जातो. तर कधी परिस्थिती शब्दांपलीकडची असते. म्हणूनच तर कोणीतरी हे लिहून ठेवलंय 
 
शब्द जीवनाची अपत्ये 
मृत्यूपर्यंत पोहोचू शकत नाहीत 
म्हणून तुझ्या समाधीवर 
वाहतोय मी माझे मौन!
 
कधीकधी इतकी वैचारिक एकरूपता येऊन जाते कि माणसाला भाषेची, शब्दांची गरजच पडत नाही आणि म्हणून माणूस निशब्द होतो. 
 
थोडक्यात व्यक्तींमधील दुवा साधण्यापर्यंत किव्वा निखळण्यापर्यंत या भाषा व शब्दांचे विश्व अस्तित्वात असते. त्यापलीकडे पोकळी असते .... रिक्ततेची किव्वा परिपूर्णतेची!

 
 


Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

मेकिंग मोमेंट्स मॅजिकल

Image
  व्हॉट इज मॅजिक? हू इज मॅजिशियन? जादू ही एक हातचलाखी आहे, हे आता लहान  मुलांपासून सगळ्यांना माहित आहे. पोतडीतून चित्रविचित्र, रंगीबेरंगी वस्तू, कधी जिवंत प्राणी बाहेर काढणारे जादूगार तर आता लहान मुलेच बनू लागली आहेत. पण जादू आणि जादूगार याबद्दलची क्रेझ काही कमी होत नाही. का बरं? जादू हा एक कम्प्लीट ड्रामा आहे, नाही का? जादुई पोतडीतून आता काय निघेल ही उत्कंठा टिकवण्याची कला, त्या एकाच act( कृती)भोवती  खिळवून ठेवण्याची हातचलाखी आणि अपेक्षेपेक्षा  वेगळीच गोष्ट बाहेर काढून चेहऱ्यावरील मिरॅक्युलस (विस्मयकारक) हावभावाने माणसाला आश्चर्यचकित करण्याची अदा!  हो पण आश्चर्यचकित करणे म्हणजे मानसिक धक्का देणे नाही हो. बरेच जण सरप्राईज देण्याच्या नादात समोरच्या व्यक्तीच्या भावना, मानसिकता यांचा विचार करीत नाहीत. त्यामुळे ते सरप्राईज स्वीकारताना माणसाची मानसिक दमछाक होते. किंवा कित्येकदा त्या धक्क्यातून ती व्यक्ती बाहेरच येऊ शकत नाही. सरप्राईज मिळालेला क्षण हा मॅजिकल असणे अपेक्षित असते. जादुई क्षण ज्याचे विस्मरण आयुष्यात कधीच होऊ शकत नाही. An unforgettable memory. And the sum ...
Read more

Perfectly imperfect?

Image
In the world of advertising, we often come across one word again and again—Perfect! Perfect fit for clothes, perfect taste of tea, or a perfect blend of coffee. In photography too—perfect click, perfect pose, perfect smile, perfect lighting, perfect angle, etc., etc., are overrated. To capture a single “perfect” photograph of a baby, photographers spend hours calming and relaxing the baby, trying to get that exact mood. But in reality, a messy lunch where a baby spreads food all over—his face expressing the entire menu along with all its colours—is a far more mesmerising sight, isn’t it? My friend is not racist, but after undergoing a caesarean section, when she first saw her baby, her immediate reaction was, “Hey! Is it mine? It’s black?” That perfect cinematic cry, tears glistening in the parents’ eyes, and a satisfied smile—none of that was captured. Yet the memory was perfect, because till date it brings laughter to the entire family, including her daughter. We glorify so many situ...
Read more

दृष्टिकोन

Image
पुन्हा ब्लॉगवर भेटून खूप छान वाटतंय. तुमच्या कंमेंट्स, प्रतिसादामुळे प्रोत्साहनही मिळतंय. अशीच ब्लॉगला भेट देत राहा.  प्रत्येकात दोन 'मी' दडलेले असतात. हे दोन 'मी' मला काल अचानक कवितेत भेटले. तुम्हाला कोणता 'मी' रुचतोय सांगा मला. 😊  चतकोरच तो चंद्र होता,  चतकोरच चांदणे ही होते.  जगण्याचे हे माझे सारे आयामही चतकोरच होते.  काठावरती डोहाच्या या पाय बुडवुनी बसलो होतो; खोलीच्या अनुमानाकरिता अंदाजही ना सुचले होते.  मिरवणुकीच्या ताशांवरती  जरी कसनुसे डोलत होतो; मुक्त उधळूनी भीड तरी मन ताल धराया कचरत होते.  सळसळणारे वारे जरी हे  पिसे फुलवुनी सुचवित होते; साथ घेऊनी त्याच्या उडण्या पंख तरी ना धजवत होते.  वळणावरच्या शिखरावरचा  झरा खळाळूनी  खुणवीत होता.  स्क्रोलिंगवाल्या रिळातुनि तेव्हा  कारंजे मज हसले होते. दृष्टिकोन 2 चतकोरच तो चंद्र होता  चतकोरच चांदणे ही होते, तरीही धुंदित मनावरी या  गारुड काही औरच होते.  काठावरूनी डोहाच्या ना पाय बुडवूनी विचार केला.  सूर मारुनी तळ गाठाया खोल श्वास आसुसले होते.  वरात...
Read more